Głośniki towarzyszą nam wszędzie – zainstalowane są w telewizorach, wieżach, komputerach czy nawet telefonach komórkowych. Ich zadaniem jest przetworzenie sygnału elektrycznego pochodzącego, np. z naszego zestawu kina domowego, na falę akustyczną, która dociera do naszych uszu. Dobry sprzęt w postaci zestawu głośnikowego, charakteryzuje się idealnym odwzorowaniem dźwięków dzięki wykorzystaniu pełnego pasma jego przenoszenia – najbardziej odpowiedni jest zakres od 20 do 20 000 Hz, tj. taki, jaki ludzkie ucho potrafi odebrać. Najlepiej nadają się do tego głośniki z drewnianą obudową, gdyż to właśnie drewno w najbardziej naturalny sposób popada w drgania. Dlatego też wszystkie klasyczne instrumenty są wykonane z tego właśnie materiału, a im lepszy jego gatunek tym lepiej. Niestety profesjonalny sprzęt jest bardzo drogi, a pozwolić sobie na niego mogą jedynie tacy ludzie, którzy potrafią wydać fortunę aby tylko usłyszeć swój ulubiony utwór symfoniczny w domu tak, jakby siedzieli na żywo w sali koncertowej.
Nie wszyscy jednak są aż tak wymagającymi audiofilami, wystarczą im zwykłe głośniki, które pozwolą w wolnej chwili głośno posłuchać muzyki. Już za nie duże pieniądze możemy wyposażyć naszą wieżę w odpowiednie głośniki ( np. w tanie kolumny podłogowe ). Pamiętajmy jednak, aby nie przesadzać z głośnością, im bardziej przekręcamy potencjometr tym większe zniekształcenia dźwięku mogą wystąpić. Dlatego też decydując się na zakup takiego sprzętu nie patrzmy jedynie na jego moc jaką może uzyskać. Jednym z ważniejszych parametrów jest efektywność wyrażona w decybelach na moc (dB/W). Mówi on o natężeniu dźwięku w stosunku do danej mocy wydzielanej w głośniku. Bardziej efektywny głośnik zagra głośniej z lepszą jakością dźwięku niż inny o tej samej mocy.
Zestawy głośnikowe, czyli kolumny możemy podzielić ze względu na kilka parametrów konstrukcyjnych:
• Zwrotnica – rozdziela ona pasmo dźwiękowe na poszczególne głośniki tworząc tzw. kanały (drogi), rozróżniamy zestawy od dwu- do pięciodrożnych kolumn. Informuje nas to ile mieści się pojedynczych głośników w kolumnie. Im więcej, tym teoretycznie lepsze odwzorowanie pasma akustycznego, ponieważ każdy głośnik odpowiedzialny jest za inny zakres pasma dźwięków słyszanych przez człowieka,
• Rodzaj obudowy – obudowa odgrywa rolę pudła rezonansowego. Tańsze obudowy wykonane są z plastiku lub płyty wiórowej czy też pilśniowej, inaczej MDF, natomiast na lepszą jakość dźwięku pozwalają obudowy drewniane. Obudowy mogą być otwarte z otworem bass-reflex, band-pass czy też labiryntowe, drugi typ to obudowy zamknięte, które lepiej odwzorowują częstotliwości basowe. Jednakże obudowy otwarte charakteryzują się lepszą efektywnością, a więc pisząc w skrócie są głośniejsze,
• Membrana – dobra membrana powinna się charakteryzować jednocześnie jak najmniejszą wagą i sztywnością. Istnieje bardzo dużo rozwiązań materiałowych dla tego elementu, standardowym, najtańszym rozwiązaniem jest membrana celulozowa, czyli wykonana z odpowiedniego papieru, lepsze głośniki posiadają membrany polimerowe, kevlarowe, z włókna węglowego lub nawet z tytanu! Dopasowanie membrany zależy też od zastosowania głośnika. Na przykład najnowsze produkowane głośniki wysokotonowe posiadają membrany metalowe.
Możemy także dokonać podziału ze względu na zastosowanie. Głośniki oraz kolumny możemy wykorzystać w każdym przypadku, gdy zależy nam na posłuchaniu muzyki czy po prostu nagłośnieniu. Poniżej przedstawiamy niektóre głośniki i kolumny w różnych zastosowaniach:
• Estradowe - przeznaczone do nagłośnienia koncertów, uroczystości weselnych i innych podobnych imprez,
• Konferencyjne - specjalnie przystosowane do takich spotkań,
• Zewnętrzne - charakteryzują się dużo większą odpornością na warunki atmosferyczne, głośniki tego typu możemy np. postawić w naszym przydomowym ogrodzie, a sam głośnik nie będzie się rzucał w oczy, ponieważ będzie wyglądał jak... skała!,
• W systemie PA – jest to mobilny system nagłośnieniowy w postaci tub i megafonów,
• Podłogowe – są to kolumny charakteryzujące się wysoką obudową, które możemy postawić na podłodze w naszych mieszkaniach i podłączyć na przykład do zestawu kina domowego,
• Podstawkowe – charakteryzują się zastosowaniem „nóżek”, które pozwalają umieścić mały głośnik na wysokości głowy siedzącego człowieka, dzięki temu dźwięk dociera do nas bez zniekształceń powodowanych odbijaniem się od ścian czy podłogi,
• Subwoofery - jest to głośnik odpowiadający za generowanie niskich tonów. Rozróżniamy subwoofery pasywne i aktywne. Te pierwsze wykorzystują centralny wzmacniacz wykorzystywany dla wszystkich pozostałych głośników zestawu. Natomiast aktywne posiadają własny, dzięki czemu możliwe jest dokładniejsze ustawienie parametrów oraz odciążenie głównego wzmacniacza. Lepszym rozwiązaniem jest zatem ten drugi rodzaj,
• Zestawy dźwięku przestrzennego – są to zestawy składające się od 2 do łącznie 8 osobnych głośników, które rozmieszczone w odpowiedni sposób w pomieszczeniu pozwalają na uzyskanie efektu otaczającego nas dźwięku. O ile zestawy zawierające od dwóch do pięciu głośników (czyli zestawy od 2.0 do 4.1) pozwalają na uzyskanie jedynie rozszerzonego efektu stereo, to zestaw 5.1 (oprócz 5 głośników/kolumn podzielonych na przednie, surround oraz centralne jest jeszcze specjalny głośnik niskotonowy) pozwala na uzyskanie dźwięku przestrzennego.
________________________________________
Najważniejsze parametry techniczne:
Pasmo przenoszenia
Jest to zakres częstotliwości jaki może wygenerować głośnik lub zestaw głośników. Najczęściej spotykane wartości dla zestawu to 50 - 20 000 Hz, najbardziej odpowiednim zakresem jest tzw. pasmo akustyczne, czyli takie jakie człowiek potrafi usłyszeć. Za wydobycie najniższych dźwięków są odpowiedzialne tzw. głośniki niskotonowe czyli subwoofery. Następnie rozróżniamy głośniki średniotonowe oraz wysokotonowe. Do rozdziału poszczególnych pasm pomiędzy głośnikami stosuje się zwrotnice, które z kolei mogą być jedno, dwu lub trójrzędowe. Każdy z tych rodzajów to inny sposób filtrowania sygnału, a co za tym idzie wpływa to na brzmienie zestawu. Przy droższych zestawach często można spotkać podawany zakres pasma znacznie powyżej 20 000 Hz. Mogłoby się wydawać, że jest to niepotrzebne, skoro ludzkie ucho nie może zarejestrować takich częstotliwości. Jednakże według niektórych skutkuje to subiektywnym polepszeniem jakości wydobywanych dźwięków przy odtwarzaniu z płyt SACD lub DVD-Audio.
Moc znamionowa
Jest to wartość mocy elektrycznej wyrażona w Wattach, którą zestaw może być obciążony w sposób ciągły bez jego uszkodzenia. Wartości podawane przez producentów są jednak często przekłamane, ponieważ nie istnieje jedna zasada testowania głośników pod tym kątem. Często okazuje się, że wartość ta jest zawyżona i głośnik prędzej przesteruje (zniekształci) dźwięk niż ją osiągnie. Zniekształcenia powodowane są za mocnym wychyleniem membrany poza ich dopuszczalny zakres a zbyt długie działanie w tych warunkach trwale ją uszkodzi.
Moc muzyczna (maksymalna)
Często mylona z poziomem głośności jaką może wygenerować głośnik. Jest to wartość dużo większa od mocy znamionowej, a dotyczy wytrzymałości urządzenia na krótkotrwałe obciążenie sygnałem. Wartość ta często ma jedynie znaczenie marketingowe ponieważ sięgają one setki czy nawet tysiące Wattów i nie powinniśmy jednak w ogóle się nią sugerować. Dzieje się tak dlatego, ponieważ nie istnieje jednolity standard opisujący sposób prowadzenia takich testów. Producenci zatem często wykorzystują absurdalne parametry, byleby tylko otrzymać jak największy wynik. W dodatku nie jest on osiągalny w warunkach domowych. Moc muzyczna oznaczana jest jako PMPO.
Impedancja
Na impedancję w większej części składa się rezystancja (oporność) drutu cewki głośnika. Wielkość tą mierzymy w Ohmach [Ω]. Z zasady podłącza się głośniki o tej samej impedancji, która jest podana na wyjściach wzmacniacza czy amplitunera. Pozwala to na uzyskanie najlepszej jakości dźwięku. Podłączenie kolumn o wyższej impedancji spowoduje, że sprzęt będzie grał po prostu ciszej. Natomiast podłączenie kolumn o impedancji niższej grozi zniszczeniem naszego sprzętu. Na szczęście dobre wzmacniacze posiadają specjalne ograniczniki uniemożliwiające ich uszkodzenie lub też posiadają kilka wyjść, np. o wartościach 4, 8 i 16 Ohm, co pozwala podłączyć te trzy rodzaje głośników. Podsumowując - dobór impedancji głośników do impedancji obsługiwanej przez nasz wzmacniacz wpływa na charakterystykę wydobywanego dźwięku, a w najgorszym układzie powoduje spalenie wzmacniacza.
Sprawność
Sprawność głośnika określa jego zdolność do przemiany mocy elektrycznej na akustyczną. Najwyższą sprawność osiągają głośniki tubowe, która wynosi do 20% mocy elektrycznej, natomiast zestawy głośnikowe w obudowie typu bass-reflex (charakteryzują się otworami na ściankach) osiągają skuteczność rzędu 0,1 do 2 %. Reszta wykorzystywanej mocy zamieniana jest na ciepło.
Efektywność
Jest parametrem dużo ważniejszym od mocy głośnika, ponieważ mówi nam o tym jakie natężenie dźwięku może wygenerować przy podanej mocy na wejściu. Głośnik posiadający większą efektywność będzie grał głośniej przy tej samej mocy. Efektywność podaje się w decybelach na 1 Watt dostarczonej mocy [dB/W].
________________________________________
Najczęściej zadawane pytania:
• Jaki zestaw głośników wybrać do kina domowego?
• Ile głośników powinno znajdować się w jednej kolumnie?
• Od czego zależy głośność głośnika?
Jaki zestaw głośników wybrać do kina domowego?
Wszystko zależy od tego jakie stawiamy sobie wymagania dotyczące jakości dźwięku, poziomu efektu przestrzenności oraz oczywiście ceny zestawu. Jakość dźwięku zależy od konstrukcji obudowy oraz rodzaju wykorzystanych materiałów. Producenci co rusz prześcigają się w prezentowaniu nowego design’u obudowy, która jeszcze lepiej niż poprzedni wpływa na charakterystykę dźwięku. Warto wybrać głośniki w drewnianej obudowie, z których dźwięk wydaję się być najbardziej naturalny. Dobrym rozwiązaniem jest kupno głośników ustawionych na podstawkach tak, aby były one usytuowane na wysokości uszu słuchacza. Jak wiadomo zestawy składają się z kilku kolumn, które rozmieszczone w odpowiedni sposób pozwalają na uzyskanie efektu otaczającego nas dźwięku. Panuje w tej kwestii prosta zasada - im więcej głośników tym lepiej, jednak tym samym, cena znacznie wzrasta. Najbardziej popularne są zestawy 5.1, które oferują już dźwięk przestrzenny, wybór jest tutaj bardzo duży.
Ile głośników powinno znajdować się w jednej kolumnie?
Jako że każdy głośnik odpowiada za inny zakres pasma częstotliwości dźwięku słyszanego przez człowieka, wiadomym jest, że aby uzyskać minimum jakościowe w pełnym zakresie należy posiadać przynajmniej dwa głośnik (średnio-niskotonowy i wysokotonowy). Nie ma jednak jednolitej zasady w tej kwestii, wszystko zależy od jakości wykonania i odpowiedniego zestawienia głośników do rodzaju obudowy oraz ustawień zwrotnicy, a wybór jest naprawdę duży. Najczęściej spotykane są kolumny dwu- i trójdrożne.
Od czego zależy głośność głośnika?
To jak głośno będzie grał nasz głośnik zależy od jego efektywności wygenerowania natężenia dźwięku w stosunku do mocy jaką otrzyma. Warto zatem przypatrzeć się wartościom podanym w dB/W i porównać ją z wartością podaną na innym głośniku o tej samej mocy. Tam, gdzie wartość będzie wyższa, należy spodziewać się większej efektywności, czyli mniejszych zniekształceń dźwięku dla odpowiedniego poziomu głośności. Dla przykładu trzy głośniki o tej samej mocy, ale z inną efektywnością.
________________________________________
Słowniczek:
Parametry techniczne głośników::
GD — standardowy, szerokopasmowy głośnik dynamiczny, wykorzystywany np. w telewizorach
GDN — głośnik dynamiczny niskotonowy
GDW — głośnik dynamiczny wyskotonowy
GDM — głośnik dynamiczny średniotonowy
GDS — głośnik dynamiczny szerokopasmowy
GDWK — głośnik dynamiczny wysokotonowy kopułkowy
GDWT — głośnik dynamiczny wysokotonowy tubowy
